Bij armoedevereniging OnderOns in Sint-Truiden ruikt het naar spek en eieren. Rond de tafel zitten opbouwwerkers en leden van de werkgroep ‘mentale gezondheid’. Er staat brood en beleg. Krachtvoer, want de sessie van vandaag belooft opnieuw pittig te worden.

De werkgroep bereidt zich voor op een forumtheaterstuk over mentale gezondheid en armoede. Niet met professionele acteurs, maar met mensen die het zelf meemaken. Al een jaar lang komen ze samen om hun ervaringen te delen, te benoemen en om te zetten in theater. Vandaag is een cruciale stap: uit een reeks enveloppes met stellingen die de groep tijdens een eerdere sessie met ELP-psycholoog Hanne samenstelde, destilleren ze materiaal waarrond theatermaker Ann van Levenzegt het stuk kan opbouwen. 

Tellen tot de laatste cent

De eerste stelling luidt: "Doordat ik altijd moet tellen om rond te komen, weet ik niet altijd wat de andere prioriteiten zijn."

P. vertelt hoe het leven eruitziet met bewindvoering. Naar de winkel gaan betekent tellen. Alleen het broodnodige meenemen. Geen extra's, geen kleren. En voor iets buiten het dagelijkse budget zoals nieuwe schoenen of een verjaardagscadeau voor de kinderen moet ze bellen naar de bewindvoerder. "Vorig jaar beloofden ze mij dat ik extra geld voor kerst en nieuwjaar automatisch ging krijgen, maar dat is niet gebeurd."

Een andere deelnemer vertelt hoe ze bij elke aankoop eerst naar de winkel moet gaan en twee of drie prijzen doorgeeft aan de bewindvoerder: “Dan wacht ik af welke de bewindvoerder kiest.” Nog iemand anders legt uit hoe een invaliditeitsuitkering per dag wordt berekend, waardoor kortere maanden automatisch minder opbrengen, terwijl de rekeningen gewoon blijven binnenkomen. "Nu betaal ik alles per domiciliëring zodat ik zeker ben dat het betaald is."

Tussen de mazen vallen

Een volgende stelling gaat over de beperkingen van het zorgsysteem. Een bezoeker van OnderOns had twee behandelingen nodig, maar de mutualiteit vergoedde er maar één. Hij moest kiezen. Een werkgroeplid herkent dat: "’Ik viel overal tussen’, zei de huisarts. Ik had niet genoeg punten om meerdere soorten hulp te krijgen."

Het zorgsysteem werkt met drempels, punten en maximale sessies. Wie net niet genoeg scoort, krijgt net niet genoeg hulp. Wie meer nodig heeft, kan dat niet altijd krijgen.

Schaamte

Naarmate de sessie vordert, worden de gesprekken dieper. Over het gevoel er niet bij te horen. Over verstoten worden. Over antidepressiva en de bijwerkingen ervan. Over zelfmoordgedachten. Over een hoofd dat te vol is om nog helder te denken. "Ik zit in een rollercoaster, ik heb 20 tabbladen die openstaan in mijn hoofd", zegt een deelnemer.

De stelling over schaamte raakt een snaar. A. is duidelijk: zij heeft zich nooit geschaamd voor haar armoede. "Het kwam door ziektes en ongevallen dat ik arm ben. Daar hoef ik mij niet voor te schamen." Maar ze herkent wel de mechanismen. "Het eerste wat je verliest in armoede, zijn je vrienden. Je kan niet meer mee op stap, uit eten, naar een pretpark en dan krijg je een soort van schaamte."

Een jonge mama vertelt huilend over haar zoektocht naar psychologische hulp. Privéhulp is onbetaalbaar. De wachtlijsten in de publieke sector zijn lang. Het maximale aantal sessies is beperkt. En telkens als ze een nieuwe psycholoog kreeg, moest ze haar verhaal opnieuw vertellen. "Waarom lezen ze je dossier niet", zucht A. "Ik moest ook elke keer het verhaal weer oprakelen."

De mama vertelt verder: "Ik vind het niet fijn dat ik overal tussen uitval. Reling vond bijvoorbeeld dat ik geen langdurige hulp nodig had, maar nu heb ik niemand meer."

Opbouwwerker Lien vat het kernachtig samen: iemand anders oordeelt hoe lang jij hulp nodig hebt, terwijl dat voor jou anders voelt.

Meer dan therapie

Al snel in de sessie komen tranen. Opbouwwerker Stef komt tijdens de pauze even langs. Hij vraagt hoe het gaat, benoemt hoe moedig het is om te delen, en kondigt aan dat hij de ELP-psycholoog een berichtje stuurt voor een afspraak. Het is een kleine interventie, maar een gerichte.

Want dat is wat deze werkgroep doet: ze vangt op, verbindt en zoekt mee naar wat haalbaar is. Deelnemers geven elkaar ook zelf tips. Over Tele-Onthaal. Over een busrit naar Nieuwenhoven met de kinderen. Maar ook over hoe moeilijk het is om die eerste stap alleen te zetten. "Je hebt iemand nodig die je onder de arm neemt en zegt: ‘Kom, we gaan eens samen.’"