Ons Centrum
Versterkte democratie
‘Even thuis komen’ staat in sierlijke letters op de muur van Ons Centrum. Het zet meteen de toon bij een dialoogmoment over eenzaamheid, waar mensen in armoede hun verhaal en tips delen met sociaal werkers en beleidsverantwoordelijken. Armoede benoemen vraagt al moed. Eenzaamheid toegeven ook. Beide tegelijk uitspreken vraagt ontzettend veel kracht. En toch gebeurt het hier, in deze kleine kring, met een openheid die je niet snel vergeet. Verhalen komen los, stiltes krijgen ruimte en emoties hoeven niet verborgen te blijven. Wanneer iemand in tranen uitbarst, volgt er bijna vanzelf een hand op de schouder, een zakdoek, een knuffel. Kleine gebaren die meer zeggen dan woorden. Het zijn precies die momenten die duidelijk maken wat de woorden op de muur betekenen.
Hoe het begon
>> De werkgroep ging ook creatief aan de slag met het thema eenzaamheid.
Anderhalf jaar geleden startten opbouwwerkers Laura en Elien een traject over eenzaamheid, omdat ze veel signalen van eenzaamheid opvingen in de vereniging waar armen het woord nemen. Niet verwonderlijk, want de risicofactoren van armoede en eenzaamheid overlappen sterk. Met een werkgroep bogen ze zich over de vragen: wat betekent eenzaamheid voor jou, wat helpt daarin en wat maakt het moeilijk? Workshops mondden uit in aanbevelingen én in een dialoogmoment met sociale professionals.
Schaamte en verborgen kosten
<< Bekijk het filmpje over Cultuurcafé.
Armoede en eenzaamheid versterken elkaar op manieren die niet altijd zichtbaar zijn. Magda: "Als je in armoede leeft, ben je beperkt in je keuzes. Alles wat je wil doen, kost geld. Je schaamt je." Fons weet wat het betekent als je niet mee kan doen: "Ik biljartte op hoog niveau, maar ben moeten stoppen toen ik in schuldbemiddeling zat. Ik kon de verplaatsingskosten niet meer betalen.”
Die verborgen kosten zitten ook in kleine dingen. Heike: "Via Cultuurcafé kunnen we goedkoop naar een theatervoorstelling. Erna gaan we iets drinken. Eén consumptie kan ik betalen, meer niet. Je voelt je bekeken als je maar één drankje neemt."
Spelletjes wandelingen als sleutelals sleutel
>> Bekijk het filmpje over de spelletjesnamiddagen.
Wat maakt het voor mensen in armoede moeilijker om de eerste stap te zetten? “Schaamte”, zegt ook Heike met tranen in haar ogen. “Ik ben veel vrienden verloren, Ons Centrum is nu mijn nieuwe thuis.”
De vereniging organiseert geregeld laagdrempelige spelletjesnamiddagen. “Je hoeft niet te praten, je hoeft alleen te spelen. Een heel veilige manier om mensen te leren kennen”, legt opbouwwerker Elien uit.
"Als ik een spelletje speel, vergeet ik al mijn problemen”, vertelt Karin. “Ook al kende ik Ons Centrum al heel lang vanwege mijn vrijwilligerswerk bij Vincentius, toch durfde ik hier de eerste keren niet binnen te stappen zonder mijn schoonzus. Nu voel ik me hier op mijn gemak. Wanneer ik een spelletje speel, heb ik minder zorgen”, vertelt Simonne.
<< Bekijk het filmpje over de Te Gekke Wandelingen.
De eerstelijnszone organiseert geregeld Te Gekke Wandelingen; soms vormt Ons Centrum het start- en eindpunt. Jean: “Je hebt enkel schoenen nodig. Als je in groep mee stapt, volgt er meestal een goed gesprek. Het gevoel van eenzaamheid verteert ook beter door te proeven van de natuur. Je komt met een goed gevoel thuis en krijgt energie. Want ik voel me vaak een tweederangsburger in een harde en onmenselijke maatschappij.”
Sonja's bankje
Sonja werkte als verpleegkundige, maar rugoperaties gooiden haar leven overhoop. Ze woont in wat ze zelf haar kotteke noemt. Ze schuurde een oude bank op en kleedde hem aan met bloemetjes. "Dan eet ik liever een boterham minder", zegt ze glimlachend. De bank staat vlakbij de moskee en het woonzorgcentrum. "Mensen komen er geregeld bij zitten. Mijn dag is dan gevulder en gelukkiger, en het kost niks."
Vertellen over de kleinkinderen raakt een heel gevoelige snaar: “De kleinkinderen waren pannenkoeken komen eten. Toen ik mijn voedselpakket ging afhalen, vroeg ik wat meer melk, maar er volgde een negatieve reactie.” Simonne houdt troostend Sonja’s hand vast.
Iedereen is hier de beste vrijwilliger
>> Vrijwilligerswerk is maatwerk.
Magda en Karin voelen zich veel beter dankzij vrijwilligerswerk. “Toen ik blind werd en mijn job verloor, moest ik mijn leven op een andere manier invullen. Dat deed ik met vrijwilligerswerk. Maar dat kost ook geld, want ik moet er geraken. Het heeft mij er wel bovenop geholpen”, vertelt Magda. “Geld om op vakantie te gaan heb ik niet, maar bij Café Kom Binnen maakte ik kennis met allerlei culturen”, zegt Karin. Opbouwwerker Laura benadrukt hoe vrijwilligerswerk mensen kan versterken: "Hier in Ons Centrum wordt iedereen de beste vrijwilliger, want we werken heel hard op maat."
Wat luisteraars meenemen
<< Als afronding noteren professionals wat ze meenemen naar hun eigen werkcontext.
De opbouwwerkers en werkgroep geven de dienstverleners en beleidsverantwoordelijken heel concrete tips. Zet je voelsprieten op voor eenzaamheid en armoede, werk outreachend en maak tijd voor echt contact. Zorg voor makkelijk bereikbare diensten en psychische hulp in de gemeente. En investeer in laagdrempelige ontmoetingsplaatsen met betaalbare activiteiten.
Johan rondt af: “Als hulpverlener moet je empathie voelen voor mensen die eenzaam of arm zijn. Je ziet soms aan hulpverleners dat ze je begrijpen, zelfs al zeggen ze niks, maar hun gelaatsuitdrukking of schouderklopje toont het. Mensen in armoede en eenzaamheid voelen dat.”
Eenzaamheidsonderzoek
SAAMO Limburg onderzocht hoe eenzaamheid en armoede met elkaar verweven zijn en hoe mensen in armoede vaak niet alleen financiële, maar ook sociale uitsluiting ervaren. Het onderzoek toont dat eenzaamheid veel verder gaat dan 'alleen zijn'. Het raakt aan gemis aan steun, verbinding en kansen om mee te doen in de samenleving. Welke inzichten en aanbevelingen kunnen beleidsmakers helpen om die onzichtbare strijd aan te pakken? Je leest het in ons onderzoek.